De leerpluktuin: samen tuinieren, leren en ontspannen

De leerpluktuin: samen tuinieren, leren en ontspannen

Natuur
Logo Leuven 2030
Leuven 2030
Door de redactie

In de leerpluktuin naast Hal 5 in Kessel-Lo leren 24 Leuvenaars al doende de kneepjes van het ecologisch tuinieren. Jan Vannoppen is directeur van Velt en de drijvende kracht achter de leerpluktuin. Sien van Leuven 2030 gaat op bezoek in de leerpluktuin en spreekt met Jan over de cursus, gezonde voedselsystemen en ontspannen tuinieren.


Jan Vannoppen is al dertien jaar directeur van Velt en zit in die functie meestal aan een bureau of vergadertafel. Daarom besloot hij vorige zomer 80% te gaan werken en zich in zijn vrije dag vrijwillig aan het begeleiden van de leerpluktuin te wijden. Daar gaat Sien hem dan ook opzoeken. De warme zomerzon straalt aan de helderblauwe hemel wanneer Sien de leerpluktuin binnenkomt. Jan is net aangekomen en moet eerst nog wat materiaal voor de deelnemers halen. In het gereedschapshok laat hij Sien een spitvork zien, een werktuig om de bodem te verluchten en gezond te houden. Als het nodige gereedschap klaarligt, gaan Jan en Sien aan een tafeltje in het koele Hal 5 zitten voor hun gesprek.

Razend populair

Eerst vertelt Jan hoe de leerpluktuin tot stand is gekomen. ‘Ik liep twee jaar geleden al rond met het idee voor een leerpluktuin: een plaats waar mensen hun voedsel komen plukken, maar ook leren hoe ze het zelf kunnen kweken. Een soort permanente cursus dus. Toen ik te weten kwam dat Hal 5 een toekomst zocht voor dit stuk grond, kwamen we snel tot een overeenkomst. Velt huurt de tuin van Hal 5 voor minstens drie jaar. Omdat de organisatie achter Hal 5 het ook belangrijk vindt dat de buurt nauw betrokken is, dient een stuk van de tuin als buurtmoestuin in samenwerking met Riso Vlaams-Brabant. De rest van de tuin is opgedeeld in 24 perceeltjes voor de 24 cursisten.’

Het is de bedoeling dat de deelnemers na een jaar de basis van het ecologisch tuinieren in de vingers hebben en daarna een ander plekje zoeken om hun kennis in de praktijk te brengen. Het concept was meteen razend populair. ‘Toen de leerpluktuin online bekendgemaakt werd, waren alle plaatsen binnen de week volgeboekt. Voor volgend jaar staan al achttien kandidaten op de wachtlijst. Door de coronacrisis is iedereen veel thuis geweest en zijn we beginnen kijken naar het potentieel van onze tuin,’ vermoedt Jan. Net als voor de enthousiaste deelnemers is tuinieren voor Jan niet alleen werk, maar een passie: ‘Ik beleef er veel plezier aan, het is ook ontspanning.’

Leve de natuurlijke vijanden

Na hun gesprek in Hal 5 trekken Jan en Sien samen de zonovergoten leerpluktuin in. Over een half uur komen de tuiniers naar de tweewekelijkse uitleg van Jan luisteren, maar een paar vroege vogels zijn hun stukje grond alvast aan het inspecteren. Deelneemster Gerda staat Sien enthousiast te woord over wat ze tot nu toe geleerd heeft. ‘Hier op mijn boontjes zitten lieveheersbeestjes. We hebben van Jan geleerd dat dat onze vrienden zijn: ze eten de bladluizen op.’ Dankzij het bestrijden van plagen, zoals bladluizen, met behulp van hun natuurlijke vijanden, de lieveheersbeestjes, wordt het evenwicht in de leerpluktuin behouden en kunnen pesticiden vermeden worden.

Ook de wisselteelt helpt daarbij. Bij de wisselteelt worden zes types gewassen met verschillende behoeftes in rotatie geteeld, wat wil zeggen dat ze elk jaar van plaats wisselen. Dat zorgt ervoor dat de grond minder snel uitgeput raakt en dat ziektes er zich niet kunnen opbouwen. Gerda onthoudt de zes gewassen van de wisselteelt dankzij een handig ezelsbruggetje dat ze van Jan heeft geleerd: ‘Alle Pesticiden Kunnen Beter Vermeden Worden’, somt Gerda op, ‘en dat staat voor aardappelen, peulvruchten, kolen, bladgewassen, vruchtgewassen en wortelgewassen. Die wisselen dus elk jaar van plaats in de moestuin.’

Leren van de natuur

Naast de wisselteelt en het gebruik van natuurlijk vijanden wordt in de leerpluktuin ook op andere manieren zo veel mogelijk in overeenstemming met de natuur getuinierd. Zo wordt er bewust gewerkt met biologische zaden en plantgoed van rassen waarvan de tuiniers het zaad weer kunnen oogsten. De variëteiten zijn robuust en geselecteerd om tegen een stootje te kunnen. Zorg voor de bodem is belangrijk: bemesten gebeurt met compost en niet met kunstmest. Het afval uit de tuin wordt ter plaatse gecomposteerd, wat de kringloop mooi sluit. Omdat de grond in de stad door het stedelijke hitte-eilandeffect snel uitdroogt, houden de tuiniers de bodem bedekt met een laag mulch, organisch materiaal dat geleidelijk vergaat en de bodemstructuur verbetert.

Jan is er trots op hoe de leerpluktuin maximaal gebruik maakt van de lokaal beschikbare hulpbronnen. Het water om de tuin te begieten komt allemaal uit een aantal flinke regentonnen die aangesloten zijn op het dak van Hal 5. ‘Per keer dat het regent, kunnen we hier 5000 liter water opvangen.’ Al die maatregelen zorgen ervoor dat de voedselproductie in de leerpluktuin de natuur zo goed mogelijk benadert. ‘We zorgen dat we geen rooflandbouw plegen, maar het kapitaal van de bodem laten bestaan of zelfs laten aangroeien,’ vat Jan het samen. ‘Daarnaast kijken we naar de energiebalans van ons product. Voor de producten uit de gangbare landbouw is veel fossiele energie nodig om ze te produceren. Ik ben fier om te zeggen dat er geen of weinig fossiele energie aan te pas is gekomen bij de groenten die we hier kweken.’

Een andere mindset kweken

Als alle leerling-tuiniers aangekomen zijn, gaat Jan achter zijn tafel staan voor de uitleg van vandaag. Vanop een veilige afstand luisteren en kijken de deelnemers geboeid naar alles wat Jan laat zien. Daarna gaat iedereen rustig aan de slag in hun eigen stukje leerpluktuin. Sien gaat kijken wat ze aan het doen zijn. Saskia wijst aan dat de aardappelplanten boven de grond verdord zijn en dat het dus tijd is om haar aardappelen te oogsten. De bodem van de leerpluktuin is duidelijk gezond, want zonder veel moeite wroet Saskia de knollen los uit de luchtige aarde. Een paar perceeltjes verder oogstte Matthijs net een broccoli en twee spitskolen, waarmee hij enthousiast op de foto gaat. Dat wordt straks een kraakverse maaltijd.

Jan komt nog even langs. ‘Een deelnemer vertelde me onlangs dat hij meer respect heeft gekregen voor het werk van de boeren die onze voeding produceren omdat hij nu zelf ziet hoeveel tijd het vraagt voor zijn groenten oogstklaar zijn. Die mindset is belangrijk en zie ik als mijn bijdrage aan de transitie naar een betere samenleving. Het gaat niet zomaar om de paar honderd kilo patatjes die hier uit de grond komen, maar vooral om een grotere betrokkenheid van de Leuvenaars bij ons voedselsysteem.’

Meedoen?

Ben jij geïnteresseerd om in 2021 of 2022 ook te leren moestuinieren in de leerpluktuin? Voor 2021 zijn nog enkele plaatsen vrij. Meld je aan via leerpluktuin@gmail.com. Jouw naam belandt dan op de wachtlijst en je krijgt een seintje als er voor jou een plaats beschikbaar is. Meer praktische info vind je op de website van Velt. Wil je in de tussentijd zelf al aan de slag met je eigen tuin(tje)? Lees hier onze drie basistips voor een gezonde stadstuin.