De Leuvense centrale gevangenis vergroent tegen het hitte-eilandeffect

De Leuvense centrale gevangenis vergroent tegen het hitte-eilandeffect

Natuur
Logo Leuven 2030
Door de redactie
Leuven 2030

Een stad met veel bomen, planten en water is een veerkrachtige stad, waar de lucht gezond is en de bewoners gelukkig zijn. Voor Leuven is dat de toekomst waar programma 10 van de Roadmap op mikt. Als we nu de keuze maken zo veel mogelijk te ontharden, kunnen we in de toekomst wateroverlast minimaliseren en de gevolgen van het stedelijke hitte-eilandeffect comfortabeler opvangen. Dat was ook de gedachte achter het vergroenen van de binnenplaats van de centrale gevangenis van Leuven.


In de Leuvense centrale gevangenis werd in 2018 een vleugel met 100 cellen gerenoveerd. Op die vleugel sluit een binnenplaats aan waar gedetineerden tijd buiten kunnen doorbrengen. Tegelijk met de renovatie is ook die buitenruimte onthard. In de plaats van steen en beton kwam daar een therapeutische tuin, die samen met de gedetineerden is ontworpen en aangelegd.

Om erachter te komen hoe en waarom dat is gebeurd, gaat Sien van Leuven 2030 op bezoek in de centrale gevangenis om te praten met inrichtingshoofd Myriam Coucke. Een aantal grondige veiligheidschecks, metaaldetectoren en stevige deuren later zit Sien in het ruime kantoor van Myriam. Vanop een veilige afstand geeft Myriam meer uitleg.

Ontharden tegen de hitte

‘Het doel van de ontharding was tweezijdig. Enerzijds is het belangrijk aan de klimaatverandering te denken. Dit is een stenen gebouw dat enorm veel hitte afgeeft. Met beplanting kunnen we die hitte temperen. Anderzijds is de aanwezigheid van groen belangrijk voor het gevoel van de mensen hier. Niet alleen voor de gedetineerden, maar ook voor het personeel dat hier elke dag werkt. Kijken naar bloemen, planten, bomen en de vogels en insecten die erop afkomen, werkt therapeutisch.’

De nieuwe tuin leeft. ‘We hebben gemerkt dat het personeel in de zomer in de tuin gaat lunchen,’ vertelt Myriam. ‘Op vraag van de gedetineerden is er een petanquebaan aangelegd. Ook staan er nu moestuinbakken in de tuin. Daarnaast transformeren we momenteel stukjes grasveld tot bloemenweides. En we denken eraan later workshops te geven om te leren composteren.’ Of hoe een klein stukje groen een waaier aan nieuwe mogelijkheden kan geven.

Samen met de gedetineerden

Het ontwerpen en aanleggen van de tuin gebeurde samen met vzw Terra-Therapeutica en Hogeschool PXL, in samenwerking met de gedetineerden. Myriam vertelt vol enthousiasme over de geslaagde samenwerking. ‘We werkten participatief, dus we hebben eerst de gebruikers van de tuin geraadpleegd en met de gedetineerden overlegd over wat er allemaal in de tuin zou moeten komen. Met die ideeën maakte stagiair Jasper van PXL een schitterend ontwerp. Maxime van PXL maakte voor ons een volledig onderhoudsplan van de tuin.’

Uitdagend werk

‘Van juli tot oktober hebben tien gedetineerden de hele binnenplaats handmatig omgeploegd en alle beton en stenen uitgebroken. Door de ligging van de binnenplaats is het onmogelijk om zwaardere machines de gevangenis binnen te rijden om dat werk te doen. Het was veel en hard werk, maar we hadden gelukkig schitterend weer.’ Het budget om de tuin aan te leggen was beperkt, maar een plotse aangename verrassing kon helpen. ‘Tijdens de graafwerken ontdekten we dat de grond vol zat met kolen, betontegels en zelfs blauwe hardsteen. Die werden in het verleden onder de grond begraven bij wijze van afvalverwerking en die materialen hebben we gerecupereerd. Nu hebben we dus tuinterrassen in betontegels en blauwe hardsteen, heel chic,’ lacht Myriam.

Of er nog andere uitdagingen waren bij het aanleggen van een tuin in de gevangenis? ‘Je moet natuurlijk met een aantal veiligheidsaspecten rekening houden,’ legt Myriam uit. ‘Dat beperkt de mogelijkheden. Er is altijd controle op de wandeling. Zichtbaarheid is belangrijk. Bomen kunnen we niet zomaar zetten. Ook klimplanten tegen de muren zijn niet evident. De begroeiing daar moet zacht zijn, zodat er niet op geklommen kan worden.’

Meer plannen voor de toekomst

Naast de therapeutische tuin is er nog potentieel voor vergroening in de centrale gevangenis. ‘Binnen onze muren zijn er ook stroken groen die niet toegankelijk zijn voor de gedetineerden. Op bepaalde plaatsen zouden we graag struiken en bomen plaatsen. Daarnaast willen we op termijn gaan samenwerken met een imker. Ook een groendak op de pergola staat op onze verlanglijst.’ Veel budgetten voor vergroening zijn er niet, maar Myriam hoopt dat de project- en subsidieaanvragen voor verdere vergroening een positief gevolg krijgen.

Zelf ook vergroenen?

Meer weten over het stedelijke hitte-eilandeffect? Op Leuven.cool vind je meer uitleg over hitte in de stad, de effecten van groen en water op de hitte, en kan je de metingen van het stadsklimaat in Leuven live volgen. Ben je geïnspireerd om ook met jouw tuin het hitte-eilandeffect te temperen en wateroverlast in te dijken? Deze drie tips voor een klimaatrobuuste stadstuin zetten je goed op weg. Vergroenen binnen je organisatie? Terra-Therapeutica vzw kan ook jou op web zetten. Of neem contact op met één van de programmaverantwoordelijken van het programma Groene en veerkrachtige ruimte binnen de Roadmap 2025 · 2035 · 2050.