Het Alfons Smetsplein: van grauw naar groen

Het Alfons Smetsplein: van grauw naar groen

Nieuws
Natuur
Logo Leuven 2030
Leuven 2030
Door de redactie

Planten en bomen spelen een belangrijke rol in een klimaatneutrale toekomst voor onze stad. Ze temperen de zomerse hitte in de stad, vangen hevige regenval en droogte op, en halen CO2 uit de lucht. Als extra pluspunt hebben planten en bomen een positief effect op onze gezondheid. Daarom probeert de studiedienst weg- en waterbeheer van Stad Leuven bij elke heraanleg in Leuven zo veel mogelijk extra groen in het ontwerp te verwerken en zo veel mogelijk verharding weg te werken. Dat was ook het geval bij het ontwerp van het Alfons Smetsplein in het centrum van Leuven.


Vorige zomer begon de heraanleg van het Alfons Smetsplein. Daarvoor was alleen al aan de oude stenen te zien dat het plein een oplapbeurt kon gebruiken. Ook was er een vervelend parkeerprobleem: omdat het niet helemaal duidelijk was dat het om een plein ging, en geen parking, dachten mensen regelmatig dat ze er hun auto konden parkeren. Dat maakte het niet zo aangenaam verblijven op het Alfons Smetsplein. Als klap op de vuurpijl sijpelde er water binnen in de parkeergarage onder het plein. Dat moest aangepakt worden.

Voor het ontwerp van het nieuwe Alfons Smetsplein werd een wedstrijd uitgeschreven. Een samenwerking van ontwerpbureau OMGEVING en D&A Architecten haalde de opdracht binnen. Bij Stad Leuven namen leidend ambtenaar Valerie Philippaerts, ontwerper Anne Marie Timmermans en werftoezichter Gert Verbieren van de studiedienst weg- en waterbeheer de heraanleg van het Alfons Smetsplein onder handen. Het verloederde plein is onder hun leiding omgevormd tot een aangename, groene verblijfsruimte midden in de stad waar het leuk vertoeven is. Terwijl er voordien af en toe auto’s op het plein kwamen te staan, is het nu vooral een plaats voor voetgangers en fietsers geworden. Het groen en de extra zitbankjes maken het Alfons Smetsplein echt de moeite waard om even te blijven zitten.

Ontharding tegen het hitte-eilandeffect

Wat er precies veranderd is sinds de heraanleg? In de eerste plaats is het voordien volledig verharde plein voor zeker 30 procent onthard. Dat betekent dat een derde van alle verharding is weggenomen. Daar is groen voor in de plaats gekomen. In een eerste fase is er gezorgd voor tijdelijke beplanting, maar binnenkort krijgt een robuust assortiment vaste planten een plaats in de plantenbakken. Vaste planten zijn bloemen, grassen en varens die vorstbestendig zijn en dus elk jaar afsterven in de winter en opnieuw groeien en bloeien vanaf de lente. De bloei in de plantenbakken zal in mei starten met de akelei, een inheems plantje. Dankzij de herfstanemonen en de asters zullen er helemaal tot in de herfst bloeiende planten te zien zijn op het plein.

Uitdagingen bij ontharding in de stad

Ondanks de duurzame ambities was het ontharden en vergroenen van het Alfons Smetsplein uitdagend. Leidend ambtenaar Valerie legt uit waarom: ‘Door de ondergrondse parking onder het plein was groen inbouwen niet evident. De beplanting moest allemaal in opbouw geplaatst worden.’ Diep graven was dus niet mogelijk, wat wel vaker een probleem vormt om groen in de stad te integreren: door de bouwlagen onder de grond kunnen er bijvoorbeeld niet altijd bomen geplant worden, want er is niet genoeg ruimte voor de wortels. ‘Door het plein naar de kiosk toe te verhogen, ontstond er toch genoeg opbouwhoogte om het groen de nodige ruimte te geven om te groeien,’ vertelt Valerie.

Dat het vergroenen van het Alfons Smetsplein toch geslaagd is, geeft grote voordelen voor het klimaat. Groen vermindert namelijk het stedelijke hitte-eilandeffect, het fenomeen waarbij de stad tijdens hittegolven niet goed kan afkoelen. Voortaan wordt de zomerse hitte bij het Alfons Smetsplein dus getemperd, een goede zaak voor de gezondheid van de omwonenden. En het tegengaan van dat hitte-eilandeffect past bovendien perfect binnen programma 10 van de Roadmap van Leuven 2030 naar een aangename, klimaatneutrale stad.

(c) OMGEVING

Een andere omgang met regenwater

Wat ook goed nieuws is met het oog op de klimaatverandering die ons een toekomst met meer extreme weerpatronen brengt, is de afkoppeling van de regenwaterafvoer van het gewone rioleringsstelsel. Dankzij de aansluiting op een afzonderlijke afvoer komt het regenwater dat op het Alfons Smetsplein valt niet meer in de gewone riolering terecht, maar kan het rechtstreeks afgevoerd worden naar de Leuvense waterlopen. Het regenwater komt dus sneller terug in omloop. Dat neemt bij hevige regen veel druk van de riolering af en zorgt voor minder overstromingsgevaar.

Ook de plantenbakken zijn in dat opzicht interessant. Er is voor gezorgd dat de regenpijpen op het Alfons Smetsplein uitkomen in de nieuwe plantenbakken die er staan. Het regenwater wordt zo direct gebruikt door de planten. In de plantenbakken is een overloop voorzien, zodat het overtollige water kan wegstromen. Minder zichtbaar, maar wel heel interessant, is dat er onderaan in de plantenbakken waterhoudende platen geïntegreerd zijn, die het regenwater absorberen en langer ter plekke houden. Dat maakt het gemakkelijk voor de planten om droogteperiodes te overbruggen. Tot slot is ook alle verlichting op het Alfons Smetsplein vervangen door energiezuinige ledverlichting, wat een mooie energiebesparing oplevert.

Duurzaam ontwerpen, duurzaam leven

Wat voor leidend ambtenaar Valerie haar favoriete duurzame aspect in de heraanleg van het Alfons Smetsplein was? ‘Dat een derde van de oorspronkelijke toestand onthard is!’ Valerie vindt duurzaamheid belangrijk, ook in haar persoonlijke leven. ‘We hebben maar één planeet. Elke bijdrage helpt om onze planeet ook voor toekomstige generaties te beschermen. Ik probeer ook thuis zo veel mogelijk het goede voorbeeld te geven.’ Valerie heeft een gezin met drie jonge kinderen. ‘Onze kinderen hebben veel hobby’s, dus taxi spelen hoort daarbij. Toch doen we alles met één wagen. Voor dubbele boekingen hebben we een Cambioabonnement.’ Autodelen dus als oplossing, wat voordelig is voor het klimaat omdat daardoor het aantal auto’s, de files, de CO2-uitstoot en de parkeerdruk verminderen. ‘Een echte aanrader,’ vindt Valerie. ‘Er is enkel wat organisatie voor nodig, zeker omdat er nog geen Cambioplaats dicht bij onze woning is. We kochten wel heel bewust een huis dicht bij het station, zodat we zo veel mogelijk met het openbaar vervoer kunnen doen. Gaan winkelen in Leuven doen we altijd met de trein.’ Valerie probeert dus niet alleen zo duurzaam mogelijk te ontwerpen, maar ook zo duurzaam mogelijk te leven.

Een groene verblijfsruimte midden in de stad

De nieuwe zitbankjes op het Alfons Smetsplein worden ondertussen gretig gebruikt. Voorbijgangers vinden in het plein een extra groene ruimte om even te relaxen midden in de stad. Dat was dan ook de bedoeling van het ontwerp: het grauwe, verharde plein, waar regelmatig auto’s stonden en waar weinig te beleven viel, omtoveren in een plaats waar het aangenaam vertoeven is. Bij die transformatie werd maximaal rekening gehouden met ontharding, vergroening, en het opvangen en gescheiden afvoeren van regenwater. Een aangename, groene en klimaatrobuuste verblijfsruimte midden in de stad is geboren.

Ook bijdragen aan een duurzame toekomst? Word lid van Leuven 2030, al vanaf €15 per jaar.