Hoe is het gesteld met de luchtkwaliteit in Leuven?

Hoe is het gesteld met de luchtkwaliteit in Leuven?

Nieuws
Luchtkwaliteit in Leuven
p
Leuven 2030
Leuven 2030
Door de redactie

Burgerplatform Straten Vol Leuven voerde in samenwerking met Leuven 2030 een nulmeting van de luchtkwaliteit in Leuven uit. Al fietsend legden vrijwilligers, uitgerust met een geavanceerd meettoestel, een traject van 14 km door de binnenstad af. De studie was gericht op het detecteren van de concentratie van black carbon (roet) in de lucht. Black carbon is een van de schadelijkste onderdelen van fijn stof en wordt onder andere uitgestoten door gemotoriseerd verkeer. De nulmeting kan als referentie gebruikt worden om vast te stellen hoe de luchtkwaliteit in de binnenstad de volgende jaren evolueert.


Katrien Rycken (projectcoördinator Leuven Klimaatneutraal 2030) en Johan Van Reeth (geëngageerd burger en expert binnen het platform Straten Vol Leuven) geven het startschot van de meetcampagne. Katrien Rycken (projectcoördinator Leuven Klimaatneutraal 2030) en Johan Van Reeth (geëngageerd burger en expert binnen het platform Straten Vol Leuven) geven het startschot van de meetcampagne.

In het voorjaar nam Straten Vol Leuven - ontstaan uit één van de klimaatwerven van Leuven 2030 - het initiatief om in de binnenstad een nulmeting uit te voeren van de concentratie van black carbon in de lucht. De nulmeting werd uitgevoerd vóór de invoering van het circulatieplan en zal bij een herhaalde meting gebruikt kunnen worden om de impact van een autoluwe binnenstad op de luchtkwaliteit in kaart te brengen. Een aantal resultaten springen alvast in het oog.

Concentratie black carbon groter tijdens weekdagen

Om de luchtkwaliteit nauwkeurig in kaart te brengen vonden de metingen plaats op vaste tijdstippen langs een vooraf uitgestippeld traject. Dit traject liep langs drukke en rustige, vlakke en hellende, brede en smalle straten in de binnenstad en werd door vrijwilligers van Straten Vol Leuven en Leuven 2030 met de fiets afgelegd. Het traject werd 60 keer gefietst tussen midden mei en midden juni 2016. De fietsers droegen het geavanceerde meettoestel van VITO tijdens deze meting op het lichaam, zodat er exact werd gemeten wat een fietser op het traject binnenkrijgt aan fijn stof.

De metingen vonden plaats op zowel drukke momenten (ochtend- en avondspits tijdens weekdagen) als op rustige momenten (op zaterdagochtend en zondagen).

Wat werd er vastgesteld? In het weekend (zaterdagochtend en zondag) is er weinig verkeer in de binnenstad en werden veel lagere concentraties aan black carbon opgetekend. Op weekdagen (in de spits) daarentegen blijkt de black carbon concentratie (op ‘hot spot’ locaties) drie tot vier keer hoger te liggen in vergelijking met de concentratie op die plek tijdens het weekend.

Het verschil tussen week- en weekenddagen duidt op de belangrijke bijdrage van het gemotoriseerd wegverkeer aan black carbon in de lucht. De uitstoot van het verkeer heeft dus een negatieve invloed op de kwaliteit van de lucht die we inademen.

Black carbon meting traject Leuven Black carbon meting traject Leuven

Omliggende bebouwing & helling straat van invloed op black carbon concentratie

Op de meetkaart van de drukke dagen zie je een aantal rode straten. Dit zijn ‘hot spots’ met een hogere concentratie aan black carbon. De verschillen tussen rode en groene straten komen meestal overeen met het onderscheid tussen drukke en rustige straten, maar ook andere factoren spelen hier een belangrijke rol.

De aanwezigheid van black carbon wordt door diverse factoren bepaald, waaronder:

  • Verkeersintensiteit en -mix: hoeveelheid verkeer in de straat (en aandeel vrachtwagens, bussen, brommers, dieselwagens en benzinewagens).
  • Afstand fietspad tot de weg: hoe verder het fietspad van de weg ligt hoe lager de blootstelling.
  • Breedte en oriëntatie straat, omliggende bebouwing: in straten met gesloten en/of hogere bebouwing worden polluenten minder makkelijk door de wind weggeblazen en kunnen ze dus langer blijven hangen.
  • Helling straat: op straten met een grote hellingsgraad zullen gemotoriseerde voertuigen meer gas geven om de straat op te rijden. Dit heeft een negatieve invloed op de luchtkwaliteit.
  • Aanwezigheid kruispunten, verkeerslichten en verkeersremmers: bij kruispunten, verkeerslichten en verkeersremmers gaat het verkeer veel afremmen en versnellen. Dit heeft een negatieve impact op de luchtkwaliteit in de straat.

Hot spots: een verklaring

Voor de hot spots proberen we een verklaring te formuleren. Vergelijkend onderzoek van straten met en zonder bussen toont alleszins al aan dat vooral het overige wegverkeer en de omgevingsfactoren verantwoordelijk zijn voor een hogere concentratie van black carbon en dat bussen hierin geen uitgesproken zwaardere impact hebben. Als we de hot spots nader bekijken, kunnen we tot de volgende verklaringen komen:

Burchtstraat
Tijdens de spits is er in de Burchtstraat regelmatig sprake van congestie; de verkeersintensiteit is tijdens die uren hoog. Bovendien blijft de black carbon hangen tussen de bebouwing en de Keizersberg. Doordat de fietsers tussen de auto’s rijden worden zij meer blootgesteld aan de hoge concentratie van black carbon, wat dus onmiddellijk door het meettoestel wordt opgepikt.

Hoek Kapucijnenvoer – Brusselsestraat
Door de smalle straten, het intensief, optrekkend verkeer voorbij het kruispunt en het ontbreken van een fietspad (waardoor fietsers tussen de auto’s rijden), worden hier hoge concentraties van black carbon gemeten.

Uiteinde Naamsestraat
Het uiteinde van de Naamsestraat is smal, waardoor de black carbon blijft hangen. Doordat gemotoriseerde voertuigen meer gas moeten geven om de hellende straat op te rijden, stoten zij bovendien extra uit. Daarnaast rijden de fietsers hier tussen de auto’s.

Ruelensvest
Bij Ruelensvest is er extra uitstoot door het optrekkend verkeer op deze hellende weg.

Opvallend is dat de Bondgenotenlaan slechts een gemiddelde concentratie van black carbon kent. Eerdere berichten over de Bondgenotenlaan als absolute ‘hot spot’ inzake fijn stof, worden niet bevestigd door deze nulmeting.

Daarnaast is het belangrijk om te weten dat tijdens de nulmeting niet alle straten zijn gemeten, waardoor we geen volledig beeld hebben van de gehele binnenstad.

Links: concentratie van black carbon tijdens drukke momenten (spits op weekdagen). Rechts: concentratie van black carbon tijdens rustige momenten (zaterdagochtend en zondag) Links: concentratie van black carbon tijdens drukke momenten (spits op weekdagen). Rechts: concentratie van black carbon tijdens rustige momenten (zaterdagochtend en zondag).

Hoe nu verder?

Sommige hot spots die uit de nulmeting naar voren zijn gekomen, kunnen relatief gemakkelijk worden weggewerkt met maatregelen op vlak van verkeerscirculatie. Heel concreet kunnen twee van de vier hot spots worden opgelost met enkele uitgestelde maatregelen van het circulatieplan (invoering voorzien in 2018). Burgerplatform Straten Vol Leuven adviseert het stadsbestuur om deze twee maatregelen versneld (in 2017) door te voeren, zodat de twee hotspots meteen worden weggewerkt:

  • De knip in de Burchtstraat zal het sluipverkeer tussen de Mechelsesteenweg en het J.M. Artoisplein verplaatsen naar de Lüdenscheidsingel, waar dit verkeer thuishoort.
  • De knip in de Kapucijnenvoer (tussen Biezenstraat en Brusselsestraat) zal de twee verkeerslussen ontvlechten, waardoor het kruispunt Kapucijnenvoer-Brusselsestraat minder en gelijkmatiger verkeer zal verwerken en de uitstoot zal dalen.

De nagestreefde vermindering van het wegverkeer, onder meer door het circulatieplan, zou een gunstige invloed moeten hebben op de black carbon concentratie en dus op de gezondheid van bewoners en bezoekers in de binnenstad. Jaarlijks herhaalde meetcampagnes kunnen deze aspiraties bevestigen.

De meetcampagne werd gefinancierd met middelen van de provincie Vlaams-Brabant, die voor de uitvoering van het project ‘Autoluw stadscentrum Leuven’ een subsidiebedrag van 75.000 euro toekende aan Leuven 2030.