Meer groen verlicht het hitte-eilandeffect in de stad

Meer groen verlicht het hitte-eilandeffect in de stad

Natuur
Meer groen verlicht het hitte-eilandeffect in de stad
Meer groen verlicht het hitte-eilandeffect in de stad
Logo Leuven 2030
Leuven 2030
Door de redactie

De klimaatverandering laat meer en meer van zich horen. Deze zomer bereikten we de hoogste temperatuur die ooit in België is gemeten en zweetten we ons doorheen drie hittegolven. Vooral in een sterk verharde omgeving als de stad weegt de hitte extra zwaar, terwijl groen net verkoeling biedt. KU Leuven, Stad Leuven en Leuven 2030 slaan de handen in elkaar en onderzoeken aan de hand van een netwerk van weerstations dat hitte-eilandeffect in Leuven. Sien van Leuven 2030 gaat op zoek naar meer uitleg over dat onderzoek en bezoekt het weerstation dat opgesteld staat bij de gebouwen van woonzorgcentrum en lokaal dienstencentrum Edouard Remy.


Eerst klopt Sien aan bij Hanne Wouters, bij Leuven 2030, voor meer uitleg over het hitte-eilandeffect. Hanne heeft een duidelijke en heldere uitleg klaar. 'In de stad zijn veel donkere materialen zoals baksteen en asfalt aanwezig. Die materialen houden warmte vast, die 's nachts weer wordt afgegeven, waardoor de stad minder goed afkoelt dan het platteland. Dit noemen we het hitte-eilandeffect. Door de klimaatverandering stijgen de temperaturen globaal en wordt dat effect nog versterkt.'

Een grote, gezonde boom heeft hetzelfde koelend vermogen als tien airco's

Hanne Wouters - Klimaatwetenschapper Leuven 2030
Hanne Wouters
Hanne Wouters

Het belang van groen in de stad

'We vinden het belangrijk het hitte-eilandeffect op te volgen, want tijdens hittegolven verhoogt dit effect het risico op ziekte en sterfte,' aldus Hanne. 'Ons lichaam moet 's nachts kunnen recupereren van de hitte. Als de temperatuur niet genoeg daalt, heeft dat een negatief effect op onze gezondheid. Vooral kwetsbare groepen lijden daaronder: ouderen, kinderen en zwangere vrouwen. Maar ook mensen die niet de middelen hebben om ventilatie of airco te voorzien, hun huis te isoleren, of geen verkoelend groen in de buurt hebben.'

Groen heeft immers een positieve uitwerking op het hitte-eilandeffect. Grote bomen koelen de stad. Hanne blaast Sien omver met een indrukwekkend voorbeeld daarvan. 'Een grote, gezonde boom heeft hetzelfde koelend vermogen als tien airco's. Helaas is het ook zo dat de huizen over het algemeen duurder zijn in stedelijke gebieden met veel groen en dat de minst groene buurten net de armere wijken zijn, wat die mensen extra kwetsbaar maakt voor hittegolven.'

Het onderzoek

Samen met KU Leuven en Stad Leuven werkt Leuven 2030 aan een onderzoek om het groen in Leuven in kaart te brengen. 'We proberen te achterhalen welk effect verschillende soorten hebben op de temperatuur in de stad: bomen, struiken en gras in het openbaar groen, maar ook in de tuinen van burgers. Daarvoor plaatsen we weerstations die constant de temperatuur meten. Zeker op plaatsen waar kwetsbare groepen wonen, zoals de bewoners van woonzorgcentrum Edouard Remy, willen we zien hoe het hitte-eilandeffect speelt.'

De weerstations zijn nog niet allemaal geplaatst, maar nu al zijn er merkbare verschillen te zien tussen de nachtelijke temperatuur in de stad en daarbuiten. Tijdens de hittegolf van eind juli bedroeg het temperatuursverschil 's nachts tussen bijvoorbeeld het meetstation bij WZC Edouard Remy en het meetpunt in Bierbeek vijf graden. Dat kan je zien op onderstaande grafiek.

Hitte-eilandeffect 24-07 Vesalius - Bierbeek
Hitte-eilandeffect 24-07 Vesalius - Bierbeek

Meetstation bij Edouard Remy

In de gebouwen van Edouard Remy is zowel een woonzorgcentrum te vinden, waar ouderen verblijven en verzorgd worden, als een lokaal dienstencentrum, een ontmoetingsplaats waar activiteiten en infosessies voor de buurtbewoners georganiseerd worden. Midden in de tuin van Edouard Remy staat één van de vele weerstations in Leuven. Peter Bernaers, de directeur van Edouard Remy, wil Sien met plezier te woord staan over de keuze om een meetstation te laten plaatsen. Sien ontmoet Peter in een licht lokaaltje met uitzicht op het weerstation.

Of het hier erg heet was deze zomer? 'We hebben gelukkig koeling en zonnewering in de gebouwen, dus binnen hebben de bewoners niet veel last van de extreme hitte. Toch is onze eigen koeling tijdens de heetste periodes niet altijd voldoende. In de gebouwen van Edouard Remy hebben we topkoeling, die de pieken afzwakt en waarmee het sowieso een aantal graden koeler blijft dan buiten. Maar daarmee loopt de binnentemperatuur toch nog af en toe op tot 25 à 27 graden.'

Maatschappelijke relevantie

Het was een bewuste keuze om Edouard Remy op te geven als plaats voor een meetstation. 'Ik vind het boeiend om mee te werken aan onderzoeken naar maatschappelijk relevante thema's. Een tijdje geleden kwam er een oproep om mee te doen aan het wetenschappelijk onderzoek van CurieuzeNeuzen Vlaanderen naar de luchtkwaliteit. Toen hebben we Edouard Remy ook kandidaat gesteld als meetplaats. Omdat er zoveel andere kandidaten in de buurt waren, zijn we niet uitgekozen om deel te nemen.'

Meer groen verlicht het hitte-eilandeffect in de stad
Meer groen verlicht het hitte-eilandeffect in de stad

'Een aantal maanden geleden kwam dan de oproep voor meetplaatsen om het hitte-eiland in het Leuvense te onderzoeken. Daarop heb ik met onze technische dienst overlegd of het voor ons mogelijk zou zijn om mee te doen, want we willen graag mee kijken wat de impact is van een stedelijk gebied op de hitte. Het bleek mogelijk om mee te werken. Ook onze collega's van Ter Vlierbeke in Kessel-Lo doen mee aan het onderzoek. Bij hen staan veel meer bomen. Het is extra interessant om dankzij het onderzoek te zien hoe groot het contrast tussen Edouard Remy en Ter Vlierbeke is.'

Positieve reacties op het meetstation

Het meetstation staat ondertussen al een tijdje in de tuin van Edouard Remy. 'Aan onze medewerkers en bezoekers hebben we erover gecommuniceerd op Facebook. Toevallig gebeurde dat net vóór de heetste week van de zomer. De reacties waren alvast positief.' De bewoners van het woonzorgcentrum krijgen binnenkort meer uitleg over het meetstation in hun tuin: we schrijven erover in ons huiskrantje en er komt ook een bordje met meer uitleg. Maar of de klimaatverandering echt leeft bij de bewoners, weet ik niet. Hoewel de hitte nu extremer wordt, waren er in het verleden ook al hittegolven. Maar vroeger was er minder koeling en airco dan nu, dus de beleving van de hitte was ook anders.'

Gesprek met een bewuste bewoner

Een bewoner van woonzorgcentrum Edouard Remy die zich alvast wel bewust is van het extremere zomerweer is Jules Mellaerts (90). Sien zoekt hem op in zijn kamer op de tweede verdieping met uitzicht op de Vesaliusstraat.

'Ik ben een echte boerenzoon. Van kinds af aan heb ik met de hitte te maken gehad: ik stond op het veld met de felle zon in mijn rug. Daardoor ben ik hitte gewend en heb ik er niet snel last van.' Maar hoewel Jules dus heel wat kan verdragen, moet hij goed opletten tijdens de steeds vaker voorkomende hittegolven. 'Gewone hitte, dat ben ik gewend. Maar deze extreme hitte, die moet ik toch echt vermijden.' Gelukkig gaat dat binnen in het woonzorgcentrum goed: met de zonneweringen omlaag houdt Jules de zon volledig buiten.

Die verandering gebeurt zo geleidelijk, dat je ze praktisch niet aanvoelt. Maar in de loop van mijn leven heb ik toch een evolutie gezien.

Jules Mellaerts - bewoner woonzorgcentrum Edouard Remy
Jules Mellaerts - bewoner woonzorgcentrum Edouard Remy
Jules Mellaerts - bewoner woonzorgcentrum Edouard Remy

Jules heeft belangstelling voor de klimaatverandering. 'Die verandering gebeurt zo geleidelijk, dat je ze praktisch niet aanvoelt. Maar in de loop van mijn leven heb ik toch een evolutie gezien. De wetenschappelijke belangstelling voor de klimaatverandering vind ik zeer nuttig. Het is positief dat wetenschappers onderzoek doen en ons proberen duidelijk te maken wat er moet gedaan worden om de opwarming van de aarde tegen te houden.'

'Maar een groot deel van de bevolking ligt er niet wakker van,' vindt Jules. 'Er wordt vooral over de klimaatverandering gesproken door individuen die daarin geïnteresseerd zijn. Ik vermoed dat dat zal duren tot ze de gevolgen van de klimaatverandering effectief aan den lijven ondervinden.'

Volg zelf de metingen

Het onderzoek naar de invloed van openbaar en privégroen op het stedelijke hitte-eilandeffect blijft nog zeker doorlopen tot september 2020. Iedereen kan de metingen live volgen via de website , waar het ook mogelijk is de temperatuur van verschillende meetstations met elkaar te vergelijken. Dit onderzoek past binnen programma 10 (groene en veerkrachtige ruimte) van de Roadmap naar een klimaatneutrale stad Leuven.