Lees de andere artikels in deze reeks:

Mobiliteit is een van de grootste uitdagingen binnen de klimaatomslag, maar tegelijk ook eentje waarvoor de oplossingen zich steeds duidelijker aftekenen. Voor personenvervoer is de technologie grotendeels beschikbaar: elektrische auto's rijden op hernieuwbare elektriciteit uit bijvoorbeeld zon en wind. Dankzij jaren van onderzoek worden batterijen bovendien steeds krachtiger, beter en compacter. Ze laden sneller, gaan langer mee en maken langere afstanden mogelijk.

Ook voor vrachtvervoer zet die evolutie zich stilaan door. Hoewel zwaar wegtransport nog voor grotere technische uitdagingen staat, komen er steeds meer elektrische vrachtwagens op de markt en groeit ook daar de verwachting dat fossiele brandstoffen geleidelijk zullen verdwijnen, ten voordele van elektriciteit of waterstof.

Die omslag is belangrijk, en niet alleen voor het klimaat. Naast CO₂ stoten benzine- en dieselmotoren ook fijn stof, stikstofoxiden en andere schadelijke stoffen uit die de luchtkwaliteit aantasten. Volgens de Vlaamse Milieumaatschappij heeft luchtvervuiling een directe impact op onze gezondheid. Ze verergert onder meer astma en andere luchtwegaandoeningen, verhoogt het risico op hart- en vaatziekten en draagt bij aan longkanker. De Wereldgezondheidsorganisatie stelt bovendien dat er voor fijn stof geen veilige drempelwaarde bestaat. Gemiddeld verliest een Vlaming hierdoor ongeveer vijftien gezonde levensmaanden¹.

De uitfasering van voertuigen met een verbrandingsmotor is daarom een logische stap. Naarmate elektrische voertuigen op grotere schaal geproduceerd worden, dalen ook de kosten. Dat zien we vandaag al: waar elektrische auto's enkele jaren geleden nog een nicheproduct waren, zien we ze nu steeds vaker in het straatbeeld verschijnen, al zijn ze wel nog duurder in aankoop. Die omslag maakt ons ook minder kwetsbaar. Want door geleidelijk minder afhankelijk te worden van ingevoerde fossiele brandstoffen, worden we beter bestand tegen internationale prijsschommelingen en geopolitieke spanningen die de prijs aan de pomp doen stijgen. Elektrische voertuigen kunnen rijden op lokaal opgewekte hernieuwbare elektriciteit, uit je eigen zonnepanelen als je die hebt. En daar heb jijzelf alle zeggenschap over. Zo bouwen we stap voor stap aan meer energie-autonomie, stabielere energiekosten en een mobiliteitssysteem dat beter voorbereid is op de toekomst.

Toch is elektrificatie alleen niet voldoende. Een elektrische auto neemt evenveel ruimte in als een wagen met een verbrandingsmotor. Ze veroorzaakt nog steeds files, parkeerdruk en slijtage van het wegdek, terwijl ook bandenslijtage fijn stof blijft produceren. Bovendien gaat in Vlaanderen een groot deel van de openbare ruimte naar straten en parkeerplaatsen. Wie vaker kiest voor stappen, fietsen of het openbaar vervoer, wint niet alleen tijd en gezondheid, maar helpt ook ruimte vrij te maken. Minder auto's betekent meer plaats voor bomen, pleinen, terrassen en veilige fiets- en wandelroutes. Zo wordt Leuven niet alleen duurzamer, maar ook aangenamer, veiliger en aantrekkelijker om in te wonen en te ondernemen.

Mobiliteitsexperts spreken vaak over het STOP-principe: eerst kiezen we voor Stappen, dan Trappen, Openbaar Vervoer en Privé-vervoer als laatste keuze. Voor verplaatsingen waarvoor een auto nodig blijft, zijn deelwagens zoals Cozywheels, Cambio of Poppy ook een efficiënte oplossing. Pas wanneer geen van die alternatieven haalbaar is, komt de eigen privéwagen in beeld. En als we dan toch met de auto rijden, is een elektrisch voertuig veruit de meest duurzame keuze.

Ook voor goederenvervoer ligt er nog een groot potentieel. Onder de noemer duurzame stadslogistiek zoeken steden naar manieren om winkels, horeca, bedrijven en inwoners efficiënter te bevoorraden. Vandaag rijden vaak verschillende bestelwagens halfleeg dezelfde straat in. Door leveringen slim te bundelen, gebruik te maken van stedelijke overslagpunten, ritten digitaal op elkaar af te stemmen en voor de laatste kilometers vaker elektrische cargofietsen of elektrische bestelwagens in te zetten, kunnen heel wat voertuigkilometers worden vermeden. Dat vermindert niet alleen de uitstoot, maar zorgt ook voor minder verkeer, minder geluidsoverlast en een aangenamere publieke ruimte.

Hoe ver staan we vandaag in Leuven? Kiezen Leuvenaars steeds vaker voor duurzame vervoersmiddelen? En hoe snel vergroent het Leuvense wagenpark? De onderstaande cijfers geven een beeld van de evolutie.

Hoe verplaatsen we ons in Leuven?

Onderstaande grafiek toont welk vervoermiddel Leuvenaars het vaakst gebruiken voor hun verplaatsingen naar het werk of naar school. De cijfers zijn gebaseerd op een enquête uit 2023, waarbij deelnemers zelf aangaven wat hun belangrijkste vervoermiddel is.

Om de resultaten beter te kunnen vergelijken, zijn ook cijfers uit andere gebieden opgenomen. De grafiek toont welk aandeel van de deelnemers vooral met de fiets, het openbaar vervoer of de auto naar hun dagelijkse bestemming gaat.

Leuven scoort sterk als het gaat om duurzame woon-werk- en woon-schoolverplaatsingen. In vergelijking met andere centrumsteden kiezen meer mensen voor de fiets of het openbaar vervoer, terwijl minder mensen de auto nemen.

De vele scholieren en studenten spelen daar ongetwijfeld een rol in. Maar ook de korte afstanden binnen de stad en de goede fiets- en openbaarvervoervoorzieningen maken het makkelijker om voor een duurzaam vervoermiddel te kiezen. Dat zorgt niet alleen voor minder uitstoot, maar ook voor een gezondere en aangenamere stad.

Waar rijden de Leuvense (motor)voertuigen op?

Onderstaande grafiek toont waar de gemotoriseerde voertuigen in Leuven op rijden. Ze geeft een overzicht van de verschillende brandstoffen die worden gebruikt, zoals diesel, benzine, aardgas (CNG), vloeibaar gas (LPG), biobrandstoffen en elektriciteit.

Het elektriciteitsverbruik van elektrische en plug-inhybride voertuigen wordt pas vanaf 2022 duidelijk zichtbaar. Dat toont aan dat de omslag naar elektrisch rijden stilaan op gang komt, al blijft het absolute aandeel voorlopig wel nog beperkt.

De cijfers omvatten zowel personenwagens als vrachtverkeer op de Leuvense wegen. Het verkeer op de E40 en de E314 is niet opgenomen, omdat een stad daar maar een beperkte invloed op heeft.

Jarenlang bleef het totale energieverbruik van het wegverkeer relatief stabiel, met twee uitzonderingen. In 2020 daalde het verbruik sterk door de coronapandemie, toen veel mensen thuiswerkten en minder verplaatsingen maakten. In 2022 volgde een tweede, kleinere daling, waarschijnlijk als gevolg van de sterk gestegen energieprijzen na de Russische inval in Oekraïne.

2024 brengt voor het eerst een ander verhaal. Zonder dat er een crisis voor nodig was, daalde het totale energieverbruik van het wegverkeer met maar liefst 27%.

Ongeveer de helft van die daling komt doordat er minder voertuigkilometers werden afgelegd op de Leuvense wegen. De andere helft is te danken aan een veranderend wagenpark, met meer elektrische en hybride voertuigen en vooral minder dieselwagens.

Die evolutie zien we al langer. Sinds 2011 neemt het aandeel diesel geleidelijk af, terwijl andere aandrijvingen terrein winnen. Dat komt onder andere door strengere milieuregels voor oudere dieselwagens, hogere belastingen op diesel en de lagere aankoopprijs van benzinewagens. Beleidsmaatregelen die werken, dus. Want diesel blijft de meest vervuilende brandstof.

Oei, toch nog zo weinig elektrisch?

Elektrische auto's zijn in de vorige grafiek nog nauwelijks zichtbaar. Dat komt omdat het jaren duurt voordat het volledige wagenpark vernieuwd is. Ook als er vandaag veel elektrische auto's verkocht worden, blijven oudere benzine- en dieselwagens nog lange tijd rondrijden.

Daarom is het interessanter om ook te kijken naar de nieuw ingeschreven personenwagens. Die cijfers geven een beter beeld van de richting waarin het wagenpark evolueert.

Daar zien we een duidelijke verandering. In 2024 was 17,7% van de nieuw ingeschreven personenwagens volledig elektrisch. Rekenen we ook de hybride wagens mee, dan loopt dat aandeel op tot 42,3%. Dat toont aan dat de omslag goed op gang is. We hopen dat die trend zich de komende jaren verder doorzet, vooral bij volledig elektrische wagens, want die kunnen rijden op hernieuwbare elektriciteit.

Een kanttekening is wel op zijn plaats: deze cijfers omvatten ook bedrijfswagens die door leasingmaatschappijen worden ingeschreven. Ze geven dus niet alleen het aankoopgedrag van Leuvense gezinnen weer. Toch tonen ze duidelijk dat het wagenpark stap voor stap aan het vergroenen is.

Minder uitstoot, meer toekomst

De omslag naar duurzame mobiliteit maken we samen. Iedereen kan daar op zijn eigen manier aan bijdragen.

Als inwoner hoef je niet elke verplaatsing met de auto te doen. Kies waar mogelijk voor de fiets, te voet of het openbaar vervoer. Moet je toch met de auto op pad? Overweeg dan een deelwagen of, wanneer je een nieuwe wagen koopt, een elektrisch model.

Als bedrijf of organisatie kan je medewerkers helpen om duurzamere keuzes te maken. Denk aan een goede fietsenstalling, douches voor fietsers, een fietsleaseplan, een mobiliteitsbudget, de mogelijkheid om thuis te werken of een doordacht parkeerbeleid. Ook leveringen kunnen vaak slimmer worden georganiseerd door ritten te bundelen of mee te werken aan projecten rond duurzame stadslogistiek. Dat is niet alleen goed voor het klimaat. Organisaties die inzetten op duurzame mobiliteit worden ook aantrekkelijker voor medewerkers, beperken hun afhankelijkheid van schommelende brandstofprijzen en bereiden zich voor op een mobiliteitssysteem dat de komende jaren verder zal elektrificeren. Het is dus ook een investering in de eigen toekomstbestendigheid.

Als lokale overheid ligt de sleutel in het aantrekkelijk maken van duurzame keuzes. Veilige fietspaden, comfortabele voetpaden, een betrouwbaar openbaar vervoer, voldoende laadpunten en een slimme inrichting van de publieke ruimte maken het gemakkelijker om de auto vaker te laten staan. Zo werken we tegelijk aan een betere luchtkwaliteit, minder verkeersdrukte en een stad waar het aangenaam wonen, werken en ondernemen is.